Wspólnicy spółki cywilnej jako powodowie w procesie

Sytuacja wspólników spółki cywilnej występujących w procesie po stronie pozwanej jest zasadniczo jasna. Wynika ona z konstrukcji solidarnej odpowiedzialności tych wspólników określonej wprost w przepisach. Zgodnie bowiem z art 864 K.C.. za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. To z kolei oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek ze wspólników zwalnia pozostałych.
W przypadku jednak gdy wspólnicy spółki cywilnej występują po stronie powodowej sytuacja jest bardziej skomplikowana.Po pierwsze przepisy nie rozstrzygają o istnieniu solidarności czynnej (solidarności wierzycieli) po stronie wspólników spółki cywilnej. Ponieważ zobowiązanie jest solidarne, tylko jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej (art 369  K.C) przyjąć należy, że wspólnicy spółki cywilnej nie są wierzycielami solidarnymi.

Pamiętać jednak należy, że prawa wchodzące w skład majątku spółki cywilnej (de facto majątku jej wspólników) objęte są wspólnością (współwłasnością łączną). Wspólność łączna oznacza niepodzielność majątku oraz brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym wspólnikom. Każdy wspólnik zatem jest współwłaścicielem majątku jako całości, jak też każdej rzeczy i prawa tworzących tę całość (wspólność do niepodzielnej ręki).
Z tego powodu w orzecznictwie słusznie przyjęto, że w wspólnik spółki cywilnej nie jest legitymowany do dochodzenia wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników tej spółki. To z kolei implikuje po stronie wspólników spółki cywilnej występujących w charakterze powodów w sprawie o wierzytelność wchodzącą do wspólnego majątku istnienie współuczestnictwa materialnego koniecznego opartego na wspólności praw i obowiązków wynikającej z istoty stosunku prawnego (tak np. Uchwała z dnia 9 lutego 2011 r., III CZP 130/10). Oznacza to, że powództwo wspólnicy spółki cywilnej mogą wytoczyć jedynie wszyscy łącznie- inaczej będzie podlegał oddaleniu.

Powyższe nie rozstrzyga jeszcze o kształcie jaki powinno przyjąć żądanie pozwu takich wspólników w sprawie o zapłatę (a więc ostatecznie i treść rozstrzygnięcia wyrokiem).
W praktyce sądów przyjmowane są najczęściej następujące rozwiązania:
1) zasądzenie całej kwoty na rzecz wszystkich powodów wspólników  bez dalszych dodatkowych określeń

2) zasądzenie  całej kwoty na rzecz wszystkich powodów wspólników jako wspólników spółki cywilnej

3) zasądzenie całej kwoty na rzecz wszystkich powodów wspólników, z tym zastrzeżeniem, że  zapłata na rzecz jednego powoda spowoduje wygaśniecie roszczenia pozostałych powodów

4) zasądzenie kwoty z rozdzieleniem jej po równo między wspólników-powodów.

Wydaje się, że w praktyce sądów przeważają warianty 2 oraz 3, przy czym w poszczególnych okręgach sądowych faktycznie istnieją rozbieżności praktyki w tym zakresie.

 r.pr. Adam Klimczak